||om tat sat||

Sanskrit text in Devanagari, Kannada, Gujarati, English , Telugu

|| ఓమ్ తత్ సత్ ||

శ్రీభగవానువాచ:
పరం భూయః ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్ |
యత్ జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే పరాం సిద్ధిమితో గతాః ||1||

"I will again tell you that Supreme Knowledge, by which all sages reached the highest perfection from here."

శ్రీకృష్ణపరబ్రహ్మనే నమః
శ్రీమద్భగవద్గీత
గుణత్రయవిభాగ యోగః
చతుర్దశోఽధ్యాయః

In the Chapter 13, Kshetra Kshetrajnya Vibhaga Yoga, Krishna says, "Verily, seated in Prakruti, the Purusha experiences the Gunas born of Prakruti. His attachment to the Gunas is the cause of birth in good and evil wombs" (13.22). That was not the first time we heard about Gunas being the cause of Samsara. There are references to the Gunas in the second, third, fourth, sixth, and seventh chapters.

In the third chapter, when Krishna first discusses the Guna, He says that one who is aware of the truth about "Gunas" and "Actions" realizes that they—Sattva, Rajas, and Tamas—act on the sensory organs, driving one away from realization of the Self. Having realized the nature of Gunas and actions, one who wants Liberation learns to detach from their actions (3.28). When Arjuna asks why man is attracted to committing sins, Krishna points to desire, which originates in Rajo Guna, as the cause. Desire, Krishna notes, is the biggest enemy to Liberation from the cycle of birth and death. He counsels Arjuna to destroy its power over him.

Then, Chapter 6, Atmasamyamana Yoga, highlighting- "శాంతరజసమ్", ("the one who has quieted the Rajo Guna realizes supreme contentment"), Krishna again emphasizes the need for controlling the Gunas of Rajas and Tamas.

In Chapter 7, Vijnyana Yoga, Krishna explains that the whole world is affected by the three Gunas, that it confuses the Gunas with Brahman, who is beyond these Gunas (7.13). Effectively, Krishna says that these Gunas are the cause of people being misled or people's ignorance on spiritual matters.

In the thirteenth chapter, Krishna says that the Gunas cause good fortune (of birth or other life circumstances) (13.21). This raises several questions: Which Gunas cause good or bad fortune? How do the Gunas bring about such attachments? How can people free themselves from the bonds of the Gunas?

This chapter is the answer to these questions.

Arjuna did not raise these questions. Krishna of his own accord, elaborates on the Gunas. Thus, Chapter 14, the Guna Traya Vibhaga Yoga, provides the definitive picture of the nature of the three Gunas.

Thus, this chapter starts on exactly the same lines as Chapter 9, the Rajavidya Rajaguhya Yoga, which Krishna began by saying, "I will tell ('प्रवक्ष्यामि') that Knowledge, knowing which one will be free from this cycle of life and birth."

Sloka 1

శ్రీభగవానువాచ:
పరం భూయః ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్ |
యత్ జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే పరాం సిద్ధిమితో గతాః ||1||

స|| యత్ జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే ఇతః పరాం సిద్ధిమ్ గతాః (తత్) పరం జ్ఞానానాం ఉత్తమమ్ జ్ఞానం భూయః ప్రవక్ష్యామి ||1||

Sloka meanings:

యత్ జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే - having known which, all the sages
ఇతః పరాం సిద్ధిమ్ గతాః - achieved the highest perfection from here
పరం జ్ఞానానాం ఉత్తమమ్ జ్ఞానం - Supreme Knowledge among all knowledge
భూయః ప్రవక్ష్యామి - again I shall speak

Sloka summary:

"I will again tell you that Supreme Knowledge, by which all sages reached the highest perfection from here." ||1||

"From here" means from this bondage. He will be talking about "'జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్," the best among all knowledge, which includes knowledge of sacrifices and other Karma-oriented wisdom from the Vedas. Indeed out of all of them is Knowledge of the Supreme is the best.

Sloka 2

ఇదం జ్ఞానముపాశ్రిత్య మమ సాధర్మ్యమాగతాః |
సర్గేఽపి నోపజాయన్తే ప్రళయే న వ్యధన్తి చ ||2||

స|| ఇదం జ్ఞానం ఉపాశ్రిత్య మమ సాధర్మ్యం ఆగతాః సర్గే అపి న ఉపజాయన్తే | ప్రళయే న వ్యధన్తి చ ||2||

Sloka meanings:

ఇదం జ్ఞానం ఉపాశ్రిత్య - resorting to this Knowledge
మమ సాధర్మ్యం ఆగతాః - having attained My own nature
సర్గేఽపి నోపజాయన్తే - (they are) not born even during creation
ప్రళయే న వ్యధన్తి చ - not suffer during the dissolution

Sloka summary:

"Resorting to this Knowledge, having attained My own nature, they are not born even during creation, nor do they suffer during the dissolution." ||2||

Those people who devote themselves to this Knowledge attain Ultimate Reality (Bhagavan's nature). Attaining His nature frees one from the cycle of creation and dissolution which every being goes through.

Sloka 3

మమ యోనిర్మహద్బ్రహ్మ తస్మిన్ గర్భం దధామ్యహమ్ |
సమ్భవస్సర్వ భూతానాం తతో భవతి భారత ||3||

స|| హే భారత ! మహత్ బ్రహ్మ మమ యోనిః | తస్మిన్ అహమ్ గర్భం దధామి | తతః సర్వభూతానామ్ సమ్భవః భవతి ||3||

Sloka meanings:

మహత్ బ్రహ్మ - the great Brahman
మమ యోనిః - My womb
తస్మిన్ అహమ్ గర్భం దధామి - in that, I place the seed
తతః సర్వభూతానామ్ - from that all beings
సమ్భవః భవతి - creation happens

Sloka summary:

"The great Brahman is My womb. In that, I place the seed. O Bharata, from that happens the creation of all beings." ||3||

Shankaracharya rephrases the statement as follows: "మదీయ మాయా త్రిగుణాత్మికా ప్రకృతిః యోని సర్వభూతానాం కారణమ్." Translated, this means, "My Prakruti, which is made of the three Gunas, is the womb. It is the cause of all creation." Mahat Brahma is the Unmanifest, the Prakruti is the Maya consisting of the three Gunas.

Sloka 4

సర్వయోనిషు కౌన్తేయ మూర్తయః సంభవన్తియాః |
తాసాం బ్రహ్మ మహద్యోనిః అహం బీజప్రదః పితా ||4||

స|| హే కౌన్తేయ! సర్వయోనిషు యాః మూర్తయః సంభవన్తి తాసామ్ మహత్ బ్రహ్మ యోనిః (మాతా) | అహం బీజప్రదః పితా ||4||

Sloka meanings:

సర్వయోనిషు యాః మూర్తయః సంభవన్తి - whatever forms are born from all wombs
తాసామ్ మహత్ బ్రహ్మ యోనిః - of them the great Brahman is the Womb
అహం బీజప్రదః పితా - I am the father depositing the seed

Sloka summary:

"Oh Kaunteya, whatever forms are born from all wombs, of them the great Brahman is the Womb. I am the father depositing the seed." ||4||

In Kshetra Kshetrajnya Vibhaga Yoga, Krishna says, "క్షేత్రజ్ఞం చాపి మాం విద్ధి సర్వ క్షేత్రేషు భారత' (13.3). Translated, this means, "Know Me as the Kshetrajnya among all Kshetras (bodies)." That thought is restated in this Sloka.

Sloka 5

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతి సంభవాః |
నిబధ్నన్తి మహాబాహో దేహే దేహినమవ్యయమ్ ||5||

స|| మహాబాహో! ప్రకృతి సమ్భవాః సత్త్వం రజః తమః ఇతి గుణాః అవ్యయమ్ దేహినమ్ (ఆత్మన్) దేహే నిబధ్నన్తి ||5||

Sloka meanings:

సత్త్వం రజః తమః ఇతి గుణాః - Sattva, Rajas, Tamas are the Gunas
ప్రకృతి సమ్భవాః - born of Prakruti
అవ్యయమ్ - the immutable
దేహినమ్ దేహే నిబధ్నన్తి - bind the embodied being in the body

Sloka summary:

"Oh Mahabaho, the Gunas named Sattva, Rajas, and Tamas are born of Prakruti and bind the Immutable Being in the body." ||5||

We have been hearing about the three Gunas since Chapter 2. They confuse the Atman, making it believe that It, the Imperishable Self, is really the perishable body. Krishna advised Arjuna to go beyond these three Gunas. Here, Krishna tells us more about these Gunas.

Sloka 6

తత్ర సత్త్వం నిర్మలత్వాత్ ప్రకాశకమనామయమ్ |
సుఖసంగేన బధ్నాతి జ్ఞానసంగేన చానఘా ||6||

స|| హే అనఘ! తత్ర సత్త్వం నిర్మలత్వాత్ ప్రకాశకం అనామయం సుఖసంగేన జ్ఞానసంగేన చ బధ్నాతి ||6||

Sloka meanings:

తత్ర సత్త్వం - among them the Sattva
నిర్మలత్వాత్ ప్రకాశకం - being pure is an illuminator
అనామయం - harmless
సుఖసంగేన - with attachment to happiness
జ్ఞానసంగేన చ - with attachment to knowledge also
బధ్నాతి - binds

Sloka summary:

"Oh Anagha, among them the Sattva, being pure, is an illuminator and is harmless.
It binds through attachment to happiness, and also attachment to knowledge." ||6||

Sattva Guna is the most desirable of the three Gunas. But being part of the Prakruti, it also masks the Self through Maya. Through attachment to happiness, which is false, it binds the Self. Sattva also has attachment to knowledge. The knowledge referred here is the knowledge of scriptures and Vedic practices. Such knowledge also binds. Knowledge that sets one free is the Knowledge and steadfastness of Brahman.

So to achieve Liberation, one has to overcome even this desirable Guna.

Sloka 7

రజో రాగాత్మకం విద్ధి తృష్ణా సఙ్గసముద్భవమ్ |
తన్నిబధ్నాతి కౌన్తేయ కర్మసఙ్గేన దేహినామ్ ||7||

స|| హే కౌన్తేయ! రజః రాగాత్మకమ్ (తథైవ) తృష్ణ ఆసంగసముద్భవమ్ విద్ధి | తత్ (రజో గుణః) కర్మసంగేన దేహినమ్ (ఆత్మన్) దేహే నిబధ్నాతి ||7||

Sloka meanings:

రజః రాగాత్మకమ్ - Rajas relates to passion for worldly affairs not connected with Brahman
తృష్ణ ఆసంగ సముద్భవమ్ విద్ధి - know that it is born of craving and attachment
తత్ (రజో గుణః) కర్మసంగేన - binds the embodied one to the body

Sloka summary:

"O Kaunteya, the nature of Rajas is passion. Know that it is born of craving and attachment. That Rajas with attachment to action binds the embodied one to the body." ||7||

Craving is the longing for things not acquired. Attachment is the clinging of the mind to what one possesses. A Rajasic personality is attached to actions, ambitions, and goals that result in goods and achievements here and now.

Sloka 8

తమ స్త్వజ్ఞానజం విద్ధి మోహనం సర్వదేహినామ్ |
ప్రమాదాలస్యనిద్రాభిః తన్నిబధ్నాతి భారత ||8||

స|| భారత! తమః తు అజ్ఞానజమ్ సర్వదేహినామ్ మోహనం | తత్ (తమసః గుణః) ప్రమాదాలస్య నిద్రాభిః నిబధ్నాతి ||8||

Sloka meanings:

తమః తు అజ్ఞానజమ్ విద్ధి - know that Tamas is born of ignorance
సర్వదేహినామ్ మోహనం - deludes all embodied beings
ప్రమాదాలస్య నిద్రాభిః - through forgetfulness, laziness, and sleep
తన్నిబధ్నాతి - it binds

Sloka summary:

"Oh Bharata, know that Tamas is born of ignorance, that it deludes all embodied beings. It binds through forgetfulness, laziness, and sleep." ||8||

Sloka 9

సత్త్వం సుఖే సంజయతి రజః కర్మణి భారత |
జ్ఞానమావృత్య తు తమః ప్రమాదే సంజయత్యుత ||9||

స|| భారత! సత్త్వం సుఖే సంజయతి | రజః కర్మణి సంగయతి | తమః తు జ్ఞానం ఆవృత్య ప్రమాదే సంజయతి ఉత ||9||

Sloka meanings:

సత్త్వం సుఖే సంజయతి - Sattva attaches one to Happiness
రజః కర్మణి - Rajas to actions
తమః తు జ్ఞానం ఆవృత్య - Tamas covering up the Knowledge
ప్రమాదే సంజయతి - attaches to inadvertent actions
uta - surprise

Sloka summary:

"O Bharata, Sattva attaches one to Happiness, Rajas to actions, while Tamas, covering up Knowledge, attaches to inadvertent actions." ||9||

How these Gunas dominate a person is clarified in Sloka 10.

Sloka 10

రజస్తమశ్చాభిభూయ సత్త్వం భవతి భారత |
రజస్సత్వం తమశ్చైవ తమస్సత్త్వం రజస్తథా ||10||

స|| భారత! సత్త్వం భవతి రజః తమః చ అభిభూయ | రజః సత్త్వం తమః చ (అభిభూయ భవతి) | తథా తమః సత్త్వం రజః ఏవచ (అభిభూయ భవతి) ||10||

Sloka meanings:

సత్త్వం భవతి - Sattva happens
రజః తమః చ అభిభూయ - subduing Rajo and Tamo Gunas
రజః సత్త్వం తమః చ - Rajas by subduing Sattva and Tamas
తథా తమః సత్త్వం రజః ఏవచ - similarly Tamas by subduing Sattva and Rajas

Sloka summary:

"O Bharata, Sattva increases by subduing Rajas and Tamas. Rajas increases by subduing Sattva and Tamas. Similarly, Tamas increases by subduing Sattva and Rajas." ||10||

A Guna becomes dominant by subduing the other two Gunas. How does one know which Guna is ascendant in any moment? Krishna explains this in the following Slokas.

Sloka 11

సర్వద్వారేషు దేహేఽస్మిన్ ప్రకాశ ఉపజాయతే |
జ్ఞానం యదా తదా విద్యాత్ వివృద్ధం సత్త్వమిత్యుత ||11||

స|| యదా అస్మిన్ దేహే సర్వద్వారేషు ప్రకాశః జ్ఞానం ఉపజాయతే తదా సత్త్వం వివృద్ధం (భవతి ఇతి) విద్యాత్ ||11||

Sloka meanings:

యదా అస్మిన్ దేహే - when in this body
సర్వద్వారేషు ప్రకాశః జ్ఞానం ఉపజాయతే - Knowledge radiates through all doors
తదా సత్త్వం వివృద్ధం విద్యాత్ - then one should know that Sattva has increased greatly

Sloka summary:

"When Knowledge radiates through all the doors in this body, then one should know that Sattva has increased greatly." ||11||
.
When Sattva is dominant, all actions of the being radiate with good feeling. All actions such as speech, study, or eating are illumined with positive feelings. An example of a Sattvic person is Vibhishana.

Sloka 12

లోభః ప్రవృత్తిరారమ్భః కర్మణామశమః స్పృహా |
రజస్యేతాని జాయన్తే వివృద్ధే భరతర్షభ ||12||

స|| భరతర్షభ! రజసి వివృద్ధే (సతి) లోభః ప్రవృత్తిః కర్మణాం ఆరమ్భః అశమః స్పృహా ఏతాని జాయన్తే ||12||

Sloka meanings:

రజసి వివృద్ధే (సతి) - when Rajas increases
లోభః ప్రవృత్తిః - greed, constant endeavor
కర్మణాం ఆరమ్భః - undertaking of actions
అశమః స్పృహా - restlessness, desire
ఏతాని జాయన్తే - all these come into being

Sloka summary:

"O Bharatarshabha, when Rajas increases, greed, constant endeavor, undertaking of actions, restlessness, desire, all of these come into being." ||12||

All these impulses—greed, constant action, restlessness, ambition to achieve goals and acquire goods—are forms of attachment. Ravana is an example of a prominent person with Rajas.

Sloka 13

అప్రకాశోఽప్రవృత్తిశ్చ ప్రమాదో మోహ ఏవ చ |
తమస్యేతాని జాయన్తే విరుద్ధే కురునన్దన ||13||

స|| కురునన్దన! తమసి వివృద్ధే (సతి) అప్రకాశః అప్రవృత్తిః చ ప్రమాదః మోహః ఏవ చ జాయన్తే ||13||

Sloka meanings:

తమసి వివృద్ధే (సతి) - when Tamas increases
అప్రకాశః అప్రవృత్తిః చ - lack of discrimination, inactivity
ప్రమాదః మోహః ఏవ చ - inadvertence, delusion
జాయన్తే - come into being

Sloka summary:

"O Kurunandana, when Tamas increases, lack of discrimination, inactivity, inadvertence, delusion come into being." ||13||

Kumbhakarna is an example of one in whom Tamo Guna is high.

Sloka 14

యద సత్త్వే ప్రవృద్ధేతు ప్రళయం యాతి దేహభృత్ |
తదోత్తమవిదాం లోకాన్ అమలాన్ప్రతిపద్యతే ||14||

స|| యదా తు సత్త్వే ప్రవృద్ధే సతి దేహభృత్ ప్రళయమ్ యాతి తదా ఉత్తమవిదామ్ అమలాన్ లోకాన్ ప్రతిపద్యతే ||14||

Sloka meanings:

యదా తు సత్త్వే ప్రవృద్ధే సతి - when Sattva is in ascendance
దేహభృత్ ప్రళయమ్ యాతి - if the embodied body undergoes death
అమలాన్ లోకాన్ ప్రతిపద్యతే - attains taintless worlds
తదా ఉత్తమవిదామ్ - of those who are the exalted ones

Sloka summary:

"When Sattva is ascendant, if the embodied being undergoes death, he attains the unstained worlds of those who are the exalted ones." ||14||

Sloka 15

రజసి ప్రళయం గత్వా కర్మసఙ్గిషు జాయతే |
తథా ప్రలీనస్తమసి మూఢయోనిషు జాయతే ||15||

స|| రజసి (ప్రవృద్ధే సతి) ప్రళయం గత్వా కర్మసంగిషు జాయతే తథా తమసి (ప్రవృద్ధే సతి) ప్రలీనః మూఢయోనిషు జాయతే ||15||

Sloka meanings:

రజసి (ప్రవృద్ధే సతి) - when Rajas is ascendant
ప్రళయం గత్వా - when he dies
కర్మసంగిషు జాయతే - born among those attached to activity
తథా తమసి (ప్రవృద్ధే సతి) - similarly when the one in whom Tamo Guna is ascendant
ప్రలీనః మూఢయోనిషు జాయతే - dies, he takes birth among an ignorant and deluded species

Sloka summary:

"When one dies while Rajas predominates, he will be born among those attached to activity. Similarly when the one in whom Tamas is ascendant dies, he takes birth among an ignorant and deluded species." ||15||

Sloka 16

కర్మణస్సుకృతస్యాహు సాత్త్వికం నిర్మలం ఫలమ్ |
రజసస్తు ఫలం దుఃఖం అజ్ఞానం తమసః ఫలమ్ ||16||

స|| సుకృతస్య కర్మణః సాత్త్వికమ్ నిర్మలమ్ ఫలమ్ (భవతి) | రజసస్తు దుఃఖం ఫలమ్ (భవతి) | తమసః అజ్ఞానం ఫలం భవతి | ఇతి (సజ్జనాః) ఆహుః ||16||

Sloka meanings:

సుకృతస్య కర్మణః ఫలమ్ - result of the good work
సాత్త్వికమ్ నిర్మలమ్ - pure and born of Sattva
రజసస్తు దుఃఖం ఫలమ్ - result of Rajas is sorrow
తమసః అజ్ఞానం ఫలం - result of Tamas is ignorance
ఇతి (సజ్జనాః) ఆహుః - they say

Sloka summary:

"It can be said that goodness results from Sattvic acts. The fruits of Rajasic acts is sorrow, and that Tamasic acts bring ignorance." ||16||

Sloka 17

సత్త్వాత్సఞ్జాయతే జ్ఞానం రజసో లోభ ఏవచ |
ప్రమాదమోహో తమసో భవతోఽజ్ఞానమేవచ ||17||

స|| సత్త్వాత్ జ్ఞానం సంజాయతే | రజసః లోభ ఏవ చ (సంజాయతే) | తమసః ప్రమాద మోహో భవతః | అజ్ఞానం ఏవ భవతి ||17||

Sloka meanings:

సత్త్వాత్ జ్ఞానం సంజాయతే - from Sattva is born knowledge
రజసః లోభ ఏవ చ - from Rajas, avarice
తమసః ప్రమాద మోహో భవతః - from Tamas, inadvertance and delusion
అజ్ఞానం ఏవ భవతి - also ignorance

Sloka summary:

"From Sattva Guna is born knowledge. From Rajas comes avarice. From Tamas, inadvertance and delusion, as well as ignorance." ||17||

Sloka 18

ఊర్ధ్వం గచ్ఛన్తి సత్త్వస్థా మధ్యే తిష్ఠన్తి రాజసాః |
జఘన్యగుణవృత్తిస్థా అథో గచ్ఛన్తి తామసాః ||18||

స|| సత్త్వస్థాః ఊర్ధ్వం గచ్ఛన్తి | రాజసాః మధ్యే తిష్ఠన్తి | జఘన్య (నీచ) గుణ వృత్తిస్థాః తామసాః అధః గచ్ఛన్తి ||18||

Sloka meanings:

సత్త్వస్థాః ఊర్ధ్వం గచ్ఛన్తి - people conforming to Sattva go higher up
రాజసాః మధ్యే తిష్ఠన్తి - people conforming to Rajas stay in the middle
జఘన్య (నీచ) గుణ వృత్తిస్థాః - those who are engaged in the activities of the lowest
తామసాః అధః గచ్ఛన్తి - the people conforming to Tamas go down

Sloka summary:

"People conforming to Sattva go higher up (the ladder of species). People conforming to Rajas stay in the middle. Those conforming to Tamas, who are engaged in the activities of the lowest, go down." ||18||

Sloka 19

నాన్యం గుణేభ్యః కర్తారం యదా ద్రష్టాఽనుపశ్యతి |
గుణేభ్యశ్చ పరం వేత్తి మద్భావం సోఽధిగచ్ఛతి ||19||

స|| యదా ద్రష్టా గుణేభ్యః అన్యం కర్తారమ్ న అనుపశ్యతి (తథైవ ఆత్మానం) గుణేభ్యః చ పరం వేత్తి - సః మద్భావం అధిగచ్ఛతి ||19||

Sloka meanings:

యదా ద్రష్టా - when as a witness
న అనుపశ్యతి - not see
గుణేభ్యః అన్యం కర్తారమ్ - anybody else other than Gunas as the doer
గుణేభ్యః చ పరం వేత్తి - knows that which is superior to Gunas
సః మద్భావం అధిగచ్ఛతి – (then) he attains My nature

Sloka summary:

"When, as a witness, a person does not see anybody else other than Gunas as the doer, and he knows that which is superior to the Gunas, then he attains My nature." ||19||

Sloka 20

గుణానేతానతీత్యత్రీన్ దేహీ దేహసముద్భవః |
జన్మమృత్యుజరాదుఃఖై ర్విముక్తోఽమృతమశ్నుతే ||20||

స|| దేహీ దేహసముద్భవాన్ ఏతాన్ త్రీని గుణాని అతీత్య జన్మమృత్యు జరా దుఃఖైః విముక్తః అమృతం అశ్నుతే ||20||

Sloka meanings:

దేహీ - the embedded being
దేహసముద్భవాన్ - the origin of the body
ఏతాన్ త్రీని గుణాని - these three Gunas
అతీత్య - having transcended
జన్మమృత్యు జరా దుఃఖైః - from birth, death, old age, and sorrows
విముక్తః - becoming free
అమృతం అశ్నుతే - attains immortality

Sloka summary:

"The embedded being realizes immortality when it transcends these three Gunas, which are the cause of the body, becoming free from birth, death, old age, and other sorrows of life." ||20||

Realizing immortality means becoming free from birth, death, old age and other sorrows of life.

Sloka 21

అర్జున ఉవాచ:
కైర్లింగైస్త్రీన్గుణానేతాన్ అతీతో భవతి ప్రభో |
కిమాచారం కథం చైతాం స్త్రీన్గుణానతివర్తతే ||21||

స|| ప్రభో ఏతాన్ త్రీన్ గుణాన్ అతీతః కైః లింగైః (ఉపలక్షితః) భవతి | కిమాచారః (భవతి) | ఏతాన్ త్రీన్ గుణాన్ కథం చ అతివర్తతే ||21||

Sloka meanings:

ఏతాన్ త్రీన్ గుణాన్ అతీతః - the one who has transcended the three Gunas
కైః లింగైః (ఉపలక్షితః) భవతి –what signs adorn him?
కిమాచారః (భవతి) - what kind of behavior has he?
ఏతాన్ త్రీన్ గుణాన్ - these three Gunas
కథం చ అతివర్తతే - how does he transcend?

Sloka summary:

Arjuna asks:
"The one who has transcended the three Gunas, what signs adorn him? What kind of behavior has he? How does he transcend these three Gunas?" ||21||

The three Gunas bind the Self to this body. If one transcends the three, then he attains immortality. In this Sloka, Arjuna asks two questions: How does a person rise above the three Gunas? How do other people know that he is someone what has risen above the Gunas? These questions are similar to Arjuna's questions about the Sthitapragnya (2.54).

Now Krishna details the characteristics of one who transcends the Gunas.

Sloka 22

శ్రీభగవానువాచ:
ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాణ్డవ |
నద్వేష్టి సమ్ప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి ||22||

స|| పాణ్డవ! యః సంప్రవృత్తాని ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహం ఏవ చ నద్వేష్టి, తథైవ నివృత్తాని నకాంక్షతి ||22||

Sloka meanings:

యః - who
సంప్రవృత్తాని - when these appear
ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ - illumination, constant endeavor
మోహం ఏవచ - and delusions
నద్వేష్టి - does not dislike
తథైవ నివృత్తాని నకాంక్షతి - similarly when they disappear does not desire

Sloka summary:

"Oh Pandava, who does not dislike illumination, constant activity, and delusion when they appear, and similarly does not desire them when they disappear; (such a one is said to have transcended the Gunas." ||22||

Illumination is the effect of Sattva, constant activity is the effect of Rajas, and delusion is the effect of Tamas. The one who transcends these is the one who will not long for them when they cease to have power over him. He does not react to their presence or absence.

Sloka 23

ఉదాసీనవదాసీనో గుణైర్యో న విచాల్యతే |
గుణావర్తన్త ఇత్యేవ యోఽవతిష్ఠతి నేఙ్గతే ||23||

స|| ఉదాసీనవత్ ఆసీనః, గుణైః న విచాల్యతే, గుణాః వర్తన్తే ఇతి యః అవతిష్ఠతి న ఇఙ్గతే ||23||

Sloka meanings:

ఉదాసీనవత్ ఆసీనః - sitting like an impartial person
గుణైః న విచాల్యతే - not affected by the Gunas
గుణాః వర్తన్తే ఇతి - knowing that the Gunas exist
అవతిష్ఠతి - remains firm
న ఇఙ్గతే - does not waver

Sloka summary:

"Who, sitting like an impartial person not affected by the Gunas and knowing that the Gunas exist, remains firm and does not waver; (such a one is said to have transcended the Gunas)." ||23||

Sloka 24

సమదుఃఖసుఖస్స్వస్థః సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః |
తుల్యప్రియాప్రియో ధీరః తుల్యనిన్దాత్మ సంస్తుతిః ||24||

స|| సమదుఃఖసుఖః స్వస్థః, సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః తుల్యప్రియాప్రియః, ధీరః, తుల్యనిన్దాత్మ సంస్తుతిః ||24||

Sloka summary:

సమదుఃఖసుఖః - one for whom happiness and sorrow are same
స్వస్థః - one who is established in his own Self
సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః - one for whom a lump of earth, iron, and gold are the same
తుల్యప్రియాప్రియః - one for whom agreeable and disagreeable are the same
ధీరః - one who is wise
తుల్యనిన్దాత్మ సంస్తుతిః - one for whom praise and criticism are same

Sloka summary:

"One for whom happiness and sorrow are the same; one who is established in his own Self; one for whom a lump of earth, iron, and gold are same; one for whom the agreeable and disagreeable are the same; one who is wise; one for whom praise and criticism are the same; (such a one is said to have transcended the Gunas)." ||24||

Sloka 25

మానావమానయోః తుల్యః తుల్యో మిత్రారిపక్షయోః |
సర్వారమ్భపరిత్యాగీ గుణాతీతః స ఉచ్యతే ||25||

స|| మానావమానయోః తుల్యః, మిత్రారిపక్షయోః తుల్యః, సర్వారమ్భపరిత్యాగీ సః గుణాతీతః ఉచ్యతే ||25||

Sloka meanings:

మానావమానయోః తుల్యః - one for whom honor and dishonor are the same
మిత్రారిపక్షయోః తుల్యః - one for whom friend and foe are the same
సర్వారమ్భపరిత్యాగీ - one who has renounced all actions leading to fruits
సః గుణాతీతః ఉచ్యతే - such a one is said to be the one who transcended the Gunas

Sloka summary:

"One for whom honor and dishonor are the same; one for whom friend and foe are the same; one who has renounced all actions leading to fruits; such a one is said to have transcended the Gunas." ||25||

Slokas 22 to 25 detail the characteristics of one who has risen above the three Gunas. These are the characteristics to be cultivated by the Seeker, the one who is now receptive to the highest Knowledge. They are to be practiced as spiritual disciplines. When enlightenment dawns on him, these characteristics remain as effortless characteristics of the one who is enlightened, or a Jivan Mukta.

It is worthwhile to recapitulate these characteristics:

"The one who neither dislikes nor longs for the Gunas; one who is not distracted by them; one for whom happiness and sorrow are alike; one for whom lumps of earth, iron, and gold are the same; one for whom the agreeable and disagreeable are the same; one who is wise; one for whom the censure and praise of the world are the same; one who is the same under honor and dishonor; one who is equally disposed towards friend and foe; one who has renounced all activities. Such a one has transcended the three Gunas."

Sloka 26

మాం చ యోఽవ్యభిచారేణ భక్తి యోగేన సేవతే |
స గుణాన్సమతీత్యైతాన్ బ్రహ్మ భూయాయ కల్పతే ||26||

స|| యః మాం చ అవ్యభిచారేణ భక్తి యోగేన సేవతే - సః ఏతాన్ గుణాన్ సమతీత్య బ్రహ్మ భూయాయ కల్పతే ||26||

Sloka meanings:

యః - whoever
అవ్యభిచారేణ భక్తి యోగేన - through the unswerving yoga of devotion
మాం చ సేవతే - worships Me
సః ఏతాన్ గుణాన్ సమతీత్య - such a one transcending these Gunas
బ్రహ్మ భూయాయ కల్పతే - qualifies for becoming Brahman

Sloka summary:

"Whoever through unswerving yoga of devotion worships Me, such a one, transcending these Gunas, qualifies for becoming Brahman." ||26||

This is the summarized answer to Arjuna's query in Sloka 21. A person can rise beyond the spell of the Gunas by thinking constantly of God. Then, they qualify to become Brahman.

Sloka 27

బ్రహ్మణో హి ప్రతిష్టాఽహమ్ అమృతస్యావ్యయస్య చ |
శాశ్వతస్య చ ధర్మస్య సుఖస్యైకాన్తికస్య చ ||27||

స|| హి అహం అమృతస్య అవ్యయస్య చ శాశ్వతస్య ధర్మ్యస్య చ ఏకాన్తికస్య సుఖస్య చ నిరతిశయ బ్రహ్మణః ప్రతిష్ఠా (భవామి) ||27||

Sloka meanings:

అహం అమృతస్య అవ్యయస్య - I am of the indestructible, of the immutable
శాశ్వతస్య ధర్మ్యస్య చ - of the eternal, of the dharma
ఏకాన్తికస్య సుఖస్య చ నిరతిశయ - of unsurpassed absolute happiness
బ్రహ్మణః ప్రతిష్ఠా - basis of the Brahman

Sloka summary:

"For I am the basis of the Brahman who is the indestructible, the immutable, the eternal, the Dharma, and the unsurpassed, absolute happiness." ||27||

The person who transcends the Gunas, and the attachments they invite, is now free to realize their true nature, which is Brahman.

ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే
శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే గుణత్రయ విభాగ యోగోనామ
చతుర్దశోఽధ్యాయః
॥ ఓం తత్ సత్ ॥
||om tat sat ||